Імёны Смалявіччыны


Першы партал горада Смалявічы распачынае апытанне па рэгіёну «Імёны Смалявіччыны».

Мэта гэтай акцыі — выбраць імёны тых асобаў, якія сёння могуць ствараць яскравы i прываблiвы iмiдж Смалявічаў у Беларусi i свеце. Гэта тыя людзі, нараджэнне і жыццё якіх звязана з нашым родным краем?

Навошта нам гэта патрэбна?

26 сакавіка 2010 года Смалявіцкім выканкамам узгадненны склад камісіі па найменаванню і перайменаванню вуліц горада. У мінулым годзе Савет дэпутатаў прыняў рашэнне аб найменаванні новых вуліц абстрактнымі назвамі: Вясенняя, Кляновая, Восеньская, Калядная, Слабадская, Мыцішчынская, Аляксандраўская!, Фестывальная, Кветкавая. Мы лічым такое стаўленне да гарадской легенды памылковым.

У нашым горадзе яшчэ шмат савецкіх назоваў: 50 год ВЛКСМ, 50 год Кастрычніка, 60 год Кастрычніка, Савецкія завулкі, Камуністычная і Камсамольская … А яшчэ больш нашых землякоў, памяць якіх варта ўшанаваць, і паказаць прыналежнасць да Смалявіччыны Падрабязней аб выбітных самлявічанах у адпаведным раздзеле на партале.

Мы жадаем, каб вуліцы нашага горада ўвасаблялі гісторыі людзей, якія тут нарадзіліся і/ці жылі, тым самым прываблівалі турыстаў са свайго свету! Таму мы вырашылі звярнуцца да Вас, каб абраць самых выбітных землякоў і перадаць дадзеныя ў камісію пры выканкаме з прапановай перайменаваць вуліцы горада (ці назваць новыя) ў гонар нашых славутых землякоў.

Прапаноўваем Вам з дадзенага спіса абраць 5 найбольш важных імён, якія праславілі нашу зямлю. І канешне ж дадаць сваё.

У выніку таксама будзе створаны буклет і CD, якія мы прапануем усім зацікаўленым: экскурсійным агенцтвам, турыстычным фірмам, грамадскім і дзяржаўным арганізацыям, грамадзянам, якія папулярызуюць Смалявічы за мяжой.

Імёны прадстаўлены па алфавіту. Калі ласка, абярыце 5 найбольш значных, на Ваш погляд, асобаў Смалявіччыны і дадайце свае!

Гвардыі маёр Антон Аляхновіч - удзельнік баёў пад Сталінградам, прарыву блакады Ленінграда, Курскай бітвы, вызвалення Ўкраіны, Беларусі, Прыбалтыкі, Польшчы, Вугоршчыны, Чэхаславакіі. Здзейсніў 260 баявых вылетаў, у тым ліку 50 - на далёкія адлегласці ў тыл суперніка, дзе бамбаваў ваенныя аб'екты, жывую сілу і тэхніку ворага. 25 раз Антон Адамовіч дастаўляў боепрыпасы, медыкаменты, адзежу, прадукты савецкім партызанам на акупаваную гітлераўцамі Беларусь. Герой СССР.
Гетман Вялікага Княства Літоўскага. Атрымаў 63 перамогі ў бітвах з татарамі і маскоўцамі, у тым ліку ў бітве пад Оршай. Меў землі Смалявіччыны ва ўладанне. Сумленны абаронца праваслаўя. Пабудаваў у Смалявічах царву св. Мікалая.
Вайна ў Афганістане – мінулая веха гісторыі савецкай рэспублікі. У ёй загінула 773 беларуса, вярнулася фізічна скалечанымі – 865, 12 – прапала без вестак (большасць з іх шарагоўцы, звычайныя салдаты). Усяго ў вайне ў Афганістане ўдзельнічала 28 000 салдатаў і афіцэраў, у тым ліку са Смалявіччыне. Вяруўшыяся салдаты сутыкнуліся з шэрагам праблем як у савецкай дзяржаве, так і ў сучаснай Беларусі. Кожны пяты "афганец" Смалявіччыны, хто вярнуўся з вайны, памёр.
Ганна Львоўна Гарф (сапр. прозвішча Гарфункель) — дзіцячая пісьменніца, збіральніца фальклора Алтая. Нарадзілася ў Смалявічах. Скончыла МГУ ім. Ламаносава (1931). Чл. Саюза пісьменнікаў СССР (1945), чл. Саюза пісьменнікаў Масквы.
Заолаг і падарожнік Канстанцін Ельскі нарадзіўся 17 лютага 1837 годзе ў в. Ляды Ігуменскага павета Мінскай губ. Падарожнік і ўрач, батанік і заолаг, географ і геолаг, ён пакінуў прыкметны след у развіцці прыродазнаўства мінулага стагоддзя. Яго бацька ўдзельнічаў у падрыхтоўцы нацыянальна-вызваленчага паўстання 1794 г. пад кіраўніцтвам Т.Касцюшкі. Канстанцін Ельскі як заолаг і геолаг працаваў у Турцыі, Германіі і Францыі. У 1865 г. выехаў у Гвіяну, у 1869 г. — у Перу. Вывучаў фауну гэтых краін. Вучоным адкрыты і ўпершыню апісаны не адзін новы від раслін і жывёл.
Акрамя таго, што наш край даў Беларусі і Свету шмат знакамітых людзей, са Смалявіччынай звязалі сваю дзейнасць многія іншыя знакамітасці, сярод іх і выдатны гісторык, педагог і пісьменнік Аляксандр Здановіч. Займаўся літаратурай і навуковай дзейнасцю. Пры яго ўдзеле быў складзены слоўнік польскай мовы. Ім былі напісаны падручнікі «Храналагічна-гістарычны нарыс сучасных дзяржаў ад V веку да нашых дзён» (1844г.), «Нарыс польскай гісторыі для дзяцей» (1857г.), «Агульная гісторыя для школьнай моладзі» (1861г.), «Нарыс гісторыі польскай літаратуры» ў некалькіх тамах (1874—1878 гг.), дапаможнік па францускай мове і іншыя выданні. Яго сын Ігнат Здановіч быў адным з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гг. у Літве і Беларусі, быў бліжэйшым памочнікам К. Каліноўскага і падзяліў яго лёс.
Камандзір 299-го гвардзейскага танкавага корпуса гвардыі палкоўнік Васіль Канстанцінавіч Зыль здзейсніў подзвіг 25 студзеня 1945 г. пры фарсіраванні ракі Одэр у часы Другой Сусветнай вайны. Полк пад яго камандаваннем першым пераправіўся праз раку, захапіў плацдарм на іншым беразе, умацаваўся на ім і мінамётным агнём па суперніку садзейнічаў наступу савецкіх пяхотных падрадзяленняў. 10 красавіка 1945 гады Васілю Канстанцінавічу Зылю было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Воінская частка, у якой служыў Пётр Купрыянаў, прасоўвалася з баямі да Балтыйскага мора ў часы Другой Сусветнай вайны, раздзіраючы нямецка-прыбалтыйскую групоўку на дзве часткі. 10 кастрычніка 1944г. Пётр Купрыянаў разам са сваім узводам першым выйшаў на бераг Балтыйскага мора. Порт быў вызвалены. 2 лістапада 1944г. у 11 гадзін дня ў бою на безназоўнай вышыні ў Скрундском раёне на тэрыторыі Латвіі Пётр Купрыянаў загінуў, зачыніўшы сваімі грудзьмі амбразуру варожага дзота. Герой СССР.
Сусветны акадэмік, навукоўца, настаўнік, доктар біялагічных навук Васіль Купрэвіч адчайна верыў, што, нарэшце можна здабыць сапраўдны ген чалавечага даўгалецця. Можна навучыцца кіраваць жыццём, ад чаго будзе залежаць існаванне сучаснай цывілізацыі. Герой грамадзянскай вайны. У першай палове 1941 гады Васіль Купрэвіч абараняе доктарскую дысертацыю. 22 чэрвеня 1941 гады пачынаецца Вялікая Айчынная вайна, а затым блакада Ленінграда. У.Ф. Купрэвіч прадпрымае ўсе меры для выратавання каштоўных калекцый раслін элітнага насення падчас цяжкіх дзён блакады. Навуковая дзейнасць У.Ф. Купрэвіча была вядомая і за межамі СССР. Неаднаразова абіраўся Прэзідэнтам Акадэміі навук БССР. 18 чэрвеня 1968 года школе №1 у Смалявічах пастановай Савета МІністраў БССР было прысвоена імя Васілія Феафілавіча Купрэвіча.
Вядомы беларускі археолаг. Пацвердзіў сваімі даследаваннямі тэорыю, згоднай з якой горад Менск быў перанесены на Нямігу з Гарадзішча (16 кіламетраў на паўднёвы захад ад цэнтра сучаснай сталіцы). Яго даследаванні маюць вялікае значэнне для сучаснай археалогіі.
Ганаровы грамадзянін Смалевіцкага раёна. У 1956-1957 гг. займаў пасаду інструктара Смалявіцкага райкама КПБ Мінскай вобласці. У красавіку 1968 года быў прызначаны на пасаду намесніка старшыні Смалявіцкага райвыканкама і прапрацаваў 20 гадоў у дадзенай пасадзе. Званне "Ганаровы грамадзянін горада Смалявічы" прысвоена рашэннем Смалявіцкага раённага Савета дэпутатаў ад 23 чэрвеня 2000 г. № 33.
Беларускі пісьменнік, перакладчык. У 1933 г. рэпрэсаваны, сасланы на 3 гады. У 1942 г. прызваны ў армію. Прапаў без вестак. Аўтар зборнікаў апавяданняў «Золак» (1926), «Радасць» (1926), «Крык працы» (1928), «Вясновы, прамень» (1929), аповесцей «Мяцеліца» (1930), «У паўстанцаў» (1931)
Поўным кавалерам ордэна Славы стаў на франтах Вялікай Айчыннай вайны выхадзец вёскі Даўніна Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці Мікалай Іосіфавіч Патапавіч 1922 года нараджэння. Камандзір аддзялення выведкі сяржант Патапавіч вызначыўся пры вызваленні Літвы і ў баях на тэрыторыі Нямеччыны. Каля г.Марыямпале захапіў трактар з прычэпам, гружаны зброяй і палявой поштай нямецкіх войскаў.
Калі ў 1881 г. 23-летнего «народніка» Эдуарда Пякарскага спаслалі ў міжрэчча Татты і Алдана ў Якутыі, ён яшчэ не ведаў, што ў гэтым краю ён знойдзе сваё прызначэнне. Каб размаўляць з якутамі, прыйшлося вывучаць іх мову, запісваць якуцкія словы з рускім перакладам. Да 30-ых гадоў ён сабраў больш за 25000 слоў і выразаў. Э.К.Пякарскі стварыў сапраўдную энцыклапедыю ўсяго ўкладу жыцця якуцкага народа, яго матэрыяльнай і духоўнай культуры. Ён спрыяў развіццю якуцкай культуры і прыцягваў да праблем краю ўвагу шырокай рускай грамадскасці. ЦВК і Рада Народных Камісараў Якуцкай АССР назвалі імём Э.К.Пякарскага школу ў Ігідзейцах — месцы яго першапачатковай спасылкі.
У гады Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на фронце з чэрвеня 1941 года. Намеснік камандзіра стралковага палка гвардыі маёр Е.Г.Слонскі вызначыўся ў баі за Днепр каля сяла Вялікі Букрын Кіеўскай вобласці. З групай байцоў ён пераправіўся пад шквальным варожым агнём праз раку, у жорсткім баі авалодаў плацдармам і ўмацаваўся на ім. Агнём па суперніку садзейнічаў пераправе праз Днепр усяго палка. Загінуў у баі 28 верасня 1943 гады пры вызваленні вёскі Юшкі Кіеўскай вобласці, дзе і пахаваны.
Стралок роты аўтаматчыкаў Віктар Андрэевіч Тумар вызначыўся ў баях пад Румынскім г.Ясы Другой Сусветнай Вайны. Тут гітлераўцы пачалі буйное наступленне, спрабуючы прабіць абарону. 30 траўня 1944 гады рота аўтаматчыкаў, якой камандаваў старэйшы лейтэнант Сяргей Сцяпанаў, прыкрыла стык паміж суседнімі падраздзяленнямі. Пасля артылерыйскай і авіяцыйнай падрыхтоўкі акопы савецкіх войскаў загарэліся адначасова. А з акопаў у бок ворага ляцелі ўсе новыя і новыя гранаты. Варожая атака сарвалася. Гітлераўцы пайшлі ў абыход. Шасці танкам атрымалася праціснуцца на флангу. Бачачы небяспеку, старэйшы лейтэнант Тумар устаў на ўвесь рост і з гранатамі ў руках пабег насустрач танкам.
Сусветна вядомы фізік. Вучыўся ў Парыжы, працаваў у Пулкаўскай абсерваторыі каля Санкт-Пецярбурга. Круг астрафізічных даследаванняў Ціхава ў Пулкаве быў вельмі шырокім. Назіранні затменных зменных зорак прывялі Ціхава да адкрыцця цікавага эфекту запазнення мінімуму бляску ва ўльтрафіялеце ў параўнанні з памяранцавымі і чырвонымі прамянямі. Незалежна гэта ж з'ява была выяўлена Нордманам і атрымала назву "эфекту Ціхава - Нордмана". Шэраг прац Ціхава, выкананых напачатку ХХ стагоддзі, былі прысвечаны рознага роду з'явам. Ім былі створаны новыя канструкцыі прыбораў для такіх назіранняў, прапанаваны арыгінальныя метады даследаванняў. У 1909 году яго методыка была скарыстана для паспяховага атрымання фотаздымкаў Марса. Фактычна цяпер у астрабіялогіі рэалізуюцца і тыя ідэі і метадалогіі, якія прапанаваліся Ціхавым яшчэ ў пачатку 20 стагоддзя.
Пісьменнік. Адзін з аўтараў калектыўнай п’есы «Першы штандар» (апублікавана і пастаўлена ў 1930). У 1932 г. напісаў п’есу «Зямля гарыць», якая ставілася на радыё. Аўтар інсцэніроўкі «Як гартавалася сталь» паводле аднайменнага рамана М.Астроўскага (1937), лібрэта оперы «Паўка Карчагін» (музыка П.Падкавырава, ставілася пасля вайны ў кансерваторыі як студэнцкі спектакль). Перакладаў на расейскую мову асобныя творы беларускай драматургіі, у тым ліку п’есу І.Гурскага «Сваты» (1937), склаў зборнік «Аднаактовыя п’есы» для самадзейнай сцэны (1937).




4 каментара



Пакінуць адказ

Switch to our mobile site